2026 say 1 Kvant kompüterləri̇n arxi̇tekturasinin qurulmasinin xüsusi̇yyətləri̇

DOI :  https://doi.org/10.30546/670832.2026.013.1024

Xülasə.  Məqalədə müasir hesablama texnologiyalarının inkişafında ən perspektivli istiqamətlərdən biri olan kvant kompüterlərinin fəaliyyət prinsipləri və onların qurulmasının xüsusiyyətləri ətraflı şəkildə nəzərdən keçirilmişdir. Kvant hesablama sistemlərinin əsas komponentləri təhlil edilmiş, onların ümumi arxitekturası təqdim olunmuş və kvant mexanikasının qanunları əsasında hesablamaların yerinə yetirilməsini təmin edən əsas elementlər təsvir edilmişdir. Kubit, superpozisiya, kvant dolaşıqlığı (entanglement) və kvant məntiqi əməliyyatları kimi fundamental anlayışlara xüsusi diqqət yetirilmişdir. 

Kvant kompüterlərinin iş prinsiplərinin daha dolğun başa düşülməsi məqsədilə onların arxitekturası və informasiya emalı mexanizmləri klassik ikilik məntiqə əsaslanan ənənəvi kompüterlərlə müqayisə edilmişdir. Hər iki yanaşmanın üstünlükləri və məhdudiyyətləri, həmçinin kvant sistemlərində məlumatların saxlanılması, ötürülməsi və emalı xüsusiyyətləri araşdırılmışdır.

Bundan əlavə, kvant texnologiyalarının inkişafının aktual istiqamətləri, miqyaslana bilən kvant hesablama qurğularının yaradılması ilə bağlı mövcud texniki problemlər və onların praktik tətbiqi perspektivləri tədqiq edilmişdir. Ayrı-ayrılıqda kvant kompüterlərinin kriptoqrafiya, fiziki və kimyəvi proseslərin modelləşdirilməsi, optimallaşdırma, süni intellekt və böyük verilənlərin təhlili sahələrində mürəkkəb məsələlərin həllində əhəmiyyəti nəzərdən keçirilmişdir.

 Tədqiqatın nəticəsində göstərilmişdir ki, kvant hesablamalarının inkişafı informasiya texnologiyalarının gələcək tərəqqisinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərə və müasir klassik hesablama sistemləri üçün əlçatmaz olan problemlərin həlli istiqamətində yeni imkanlar aça bilər.

Açar sözlər: Kvant kompüteri, kubit, kvant registri, kubitlərə təsir generatoru, kvant hesablamaları.